A difícil arte de ben mentir

Para ser un bo mentireiro é necesario ser unha persoa culta e intelixente, ademais de posuír boa memoria. Para chegar a esas concordancias deberemos ter en conta que cultura e intelixencia non integran dúas liñas paralelas, que nin sequera conforman a convivencia dun pareado literario. Ademais non debemos confundir ao mentireiro culto e intelixente co pillo mentireiro, tan abundante no universo da trola. Un territorio ancestral que vai desde o nacemento das sociedades humanas con intereses, tanto individuais como colectivos, ata os nosos días onde o embuste utilízase con absoluto descaro como ferramenta ao servizo do exercicio da vida pública. Nada novo pero si con efectos sumamente esvaradíos para o mendaz actual, como consecuencia da explosión comunicativa que asolaga as nosas vidas. Ao individuo mentireiro actual non lle está permitida nin a improvisación nin agardar polo esquecemento do público receptor. Hoxe, máis que nunca na historia, para ser farsante hai que ser intelixente, culto, ter boa memoria e ademais actuar con prudencia. Tomen nota os afeccionados.

No pasado a mentira foi considerada un mal menor para manexar aos pobos con culturas medias ou baixas e ignorantes. Os poderosos mentían coa certeza de controlar impunemente as canles da política. As falsidades de Estado permanecían resgardadas durante décadas ou séculos baixo os segredos oficiais. Cando os historiadores e investigadores accedían a elas os efectos xa eran irreversibles. Ser mentireiro, por tanto, chegou a considerarse unha virtude cobizada sen importar a ralea do embusteiro. Incluso a Igrexa inventou o cóctel “mentira piadosa” para protexer aos correlixionarios da súa potestade. Tanto que chegaron a xustificar a mendacidade como medio adecuado para alcanzar os fins das súas crenzas. Quizais por iso as políticas da extrema dereita e as liberais conservadoras continúen facendo uso da tradición das mentiras nos seus programas, ben sexa para ocultar as verdadeiras intencións da acción administrativa futura, cando alcancen os gobernos, ou para derrocar ao contrario ideolóxico.

Nos días de liberdade e comunicación que corren o eficaz mentireiro contemporáneo tamén debe saber aparentar solvencia, bondade e fe en canta falsificación transmite. No pasado non era necesaria esta triloxía, pero nestes tempos de exposición pública aos medios si. Con frecuencia vemos como o embusteiro ineficaz, que sabe que mente, cae con facilidade no xesto delator, na actitude débil incontrolada. Enseguida o bo observador cáptao e descualifica os seus argumentos. A continuación o xenio humorista do pobo usa tales fallos para xerar burlas colectivas. ¡Un gran problema! A mestría en comunicar mentiras non se aprende en ningunha universidade, nin pública nin privada. O bo mentireiro como o artista nace, non se programa.

O vello devandito das patas curtas atribuídas á mentira agora ampliouse a adxudicarlle uns pesados zapatos de chumbo. As mentiras políticas empezan a sentar nos bancos dos xulgados, como estamos a ver en Catarroja en relación cos sucesos da Dana de 2024. É unha boa noticia escoitar a unha xuíza buscando a verdade dentro dunha selva de mentireiros compulsivos. Séculos atrás mentir deixou de ser pecado e agora dubido de que chegue a ser punible, pero resulta gratificante escoitar ou ler as mensaxes emitidas para conformar as mentiras políticas e resultará exemplar se se condenan con xustiza as súas consecuencias. Aínda que os pillos poderosos permanezan, a arte de ben mentir se lles vai poñer difícil.