Da Segunda República e da Democracia

Onte cumpríronse cincuenta anos da morte do ditador que mantivo case outros corenta sometido ao país á inxustiza e falta de liberdade. Para a xeración dos meus pais e a miña a sombra da ditadura é alongada e indeleble. É un pasado que nunca deixa de ser presente. A noite en que decidiron dar por morto oficial ao cadáver de Franco a min pilloume traballando. A noite seguinte celebrámolo cunha cea na casa da pintora Mercedes Ruibal e do arquitecto Agustín Pérez Bellas, figuras do PCE na clandestinidade. Estaba previsto que o meu fillo nacese ese día vinte do once marcado como histórico. Non sabemos por que circunstancia o parto atrasouse un mes completo. Por tanto o bebé foi o primeiro da familia en vir ao mundo cando soñabamos a chegada da liberdade. Si, era un soño aínda que nos inquietaba o retorno da monarquía borbónica atada e ben atada polos designios do ditador e do bunker que o sostiña. Juan Carlos, chamado o primeiro, non era unha figura de confianza por vir de onde viña, por xurar os Principios do Movimiento na súa toma de posesión e por manter na presidencia do Goberno ao represor Carlos Arias Navarro. Con todo, grazas á intelixencia conspiradora de Torcuato Fernández-Miranda as augas cambiaron de leito e abríronse as comportas cara a unha monarquía parlamentaria con promesa democrática.

Os anos seguintes vivímolos temendo golpes de estado e involucións evidentes sen conseguir recuperar a España republicana dos nosos avós, roubada en 1936. Unha República falsamente pintada polo franquismo como o pozo de todos os males, de pobreza, pés descalzos e alpargatas. Unha Segunda República á que non chegaban os capítulos preceptivos dos libros nos nosos colexios e institutos. A Historia importante concluía cos Reis Católicos e a unidade territorial da península sen Portugal. De aí pasábase á gloriosa cruzada do Movimiento Nacional e os seus falsos 25 anos de paz. Nunca se nos ilustrou adecuadamente sobre as penosas monarquías e as guerras dos prevaricadores reis borbóns. Foi á marxe das aulas onde aprendemos que España deitouse monárquica corrupta e espertouse republicana nun camiño cara ao progreso. No silencio das nosas casas soubemos que aquela Segunda República conseguiuse grazas á vontade do pobo, que o cambio se orixinou en paz coas armas da esperanza, por medio dunha transición civilizada e responsable. Con todo, as forzas reaccionarias non demoraron en sementar o caos e o malestar con malas prácticas. Imaxes utilizadas pola Ditadura para pechar as portas do progreso e da igualdade.

En 1936 o que ía ser unha asonantada militar ao estilo do século XIX, pola incompetencia política dos militares golpistas converteuse nunha guerra fratricida. A Ditadura instalouse no poder sobre a destrución das cidades, a ruína do campo e a morte de miles de cidadáns. Ese foi o gran mérito de Franco e cuantos gritaban “viva a morte” contra a cultura e o pensamento. O cambio pacífico iniciado en 1976 e coa Constitución do 78, a pesar das cambadelas reaccionarias, propiciou cincuenta anos de progreso e benestar, de incorporación a Europa e ao mundo civilizado. Con todo novamente esquecémonos de contar e ensinar a historia ás novas xeracións. Sorprende que esas dúas circunstancias de alcanzar en paz os gobernos republicano e democrático, en contraste coa barbarie exercida para implantar a Ditadura, non sexa unha materia obrigatoria no ensino. Por iso non sorprende que esa falta de programa permita e semente na mocidade o perigoso pensamento reaccionario capaz de devolvernos á involución cincuenta anos despois.