Raíñas medievais, as ignoradas pola historia

“Raíñas de Galicia, unha viaxe ás vidas das mulleres que tiveron poder -moito poder- no antigo Reino de Galicia”. Baixo este título, a medievalista da Universidade de Santiago de Compostela, Diana Pelaz Flores, ofrecerá unha charla, hoxe, ás 19 horas, no Centro de Documentación e Recursos Feministas, rachando co mito de que no Medievo non había capacidade de decisión feminina. “Na Idade Media hai un punto de escurantismo para as mulleres en xeral, por unha historiografía feita a posteriori; é unha idea moi difícil superar”, afirma Pelaz, quen sostén que contra as posturas preconcibidas, a Idade Media era plural.

Para a historiadora, non se trata de que tentasen acalar a memoria destas mulleres. “É aínda máis triste, os historiadores homes amosaron unha indiferencia absoluta, non lles deron importancia. Tan só consiguen ter unha cota de protagonismo cando son excepcionais dende a perspectiva andróxena, ao destacar fronte a un varón. É un problema de concepción e esa cualificación de excepcionalidade é paternalista, dun home nunca se diría”.

Entre as mulleres das que falará destaca as infantas Dulce e Sancha, Berenguela ou María de Molina, as cales tiveron un gran peso na Galicia medieval, e fundamentalmente a Violante de Aragón, a muller do rei Alfonso X. “Foi moi significativa de Galicia por crear unha identidade relixiosa feminina en Allariz. Reivindicou ese poder e quixo construíu un espazo propio, á marxe do que levantou co se marido, cando o movemento de Santa Clara expandíase por Europa. Alí pasou os últimos anos da súa vida e foi onde planeou ser enterrada, aínda que se descoñece o lugar da súa tumba”. Sinala o seu valor ao querer deixar un proxecto propio, “deixando pegada na paisaxe e no imaxinario”.

No percorrido que propón realizar Pelaz comeza no reino suevo. Recoñece que é difícil atopar os nomes de mulleres desta época, pero quere insistir en que na corte xermánica había mulleres que reclaman a súa capacidade. Finaliza o estudo cos Reis Católicos. “É vital coñecer a vixencia do Reino de Galicia. Hai unha tendencia a crer que se perdeu antes do século XV, pero continuou e así o demostran as capitulacións matrimoniais, incluso as de Isabel a Católica. Se precisaban quince renglóns para nomear os seus títulos é porque eran importantes. Os monarcas de Castela non perden a conexión co Reino de Galicia”.

A pretensión da relatorio de Diana Pelaz é, segundo afirma, “ofrecer retazos da vida destas mulleres e reconstruír os seus pasos, constatar os seus movementos”. Sostén que hai que saber ler entre liñas e interpretar as estratexias que chegaron ata nós. “Lévanse grandes satisfaccións e sorpresas ao descubrir as mensaxes que deixaron, podendo así humanizar aos personaxes históricos”. Tamén reclama a necesidade de estudar ás mulleres de vilas como Vigo. “Por esa desafección inicial, non se sabe nada das mulleres anónimas que participaron na construción colectiva. Queda moito por facer”.