Galicia homenaxea a voz e o legado de Begoña Caamaño

A Real Academia Galega (RAG) homenaxeou este domingo, 17 de maio, Día das Letras Galegas, a voz, obra e legado de Begoña Caamaño(1964-2014), a xornalista, narradora feminista e activista que se apropiou dos mitos e colocou ás mulleres no centro deles.

O Teatro Principal da capital galega acolleu a xornada, de carácter público e aforamento limitado, en conmemoración da escritora, natural de Vigo. O pleno extraordinario estivo presidido polo mandatario autonómico, Alfonso Rueda, quen estivo acompañado das máximas representacións institucionais da Comunidade e da cidade, e de personalidades do mundo da cultura.

"A súa é unha vibración que se fai presente. Non é posible asociala cunha ausencia senón coa reverberación que aínda nos toca", expresou a académica, compañeira e amiga da homenaxeada, Ana Romaní, inaugurando a súa alocución.

Na súa intervención, Romaní destacou a traxectoria radiofónica de Caamaño, unha experiencia na que puido estimular a súa curiosidade e pensamento e que posteriormente se entrelazou coa súa produción literaria. "Ela fai preguntas e escribe artigos nos que se interroga e interróganos", indicou.

Baixo o título `Incandescencia sonora. A voz de Begoña Caamaño`, Romaní salientou que a radio da cultura da homenaxeada "colectiviza o pensamento e escoita a dignidade dos corpos que toca".

"Sorprende a actualidade do seu discurso sobre as formas estruturais de violencia patriarcal, os discursos belicistas e as agresións armadas, o papel das corporacións e empresas da comunicación, o espolio económico de países empobrecidos; Begoña soñaba con escribir a crónica dun cambio social, dun novo mundo", manifestou.

Unhas ideas que tamén trasladou á súa produción literaria, composta por dúas obras `Circe ou ou pracer do azul`(2009) e `Morgana en Esmelle` (2012). Nelas, Caamaño encargouse de "desestabilizar os mitos dándolles voz ás silenciadas", as mulleres.

"Abrir en canal as historias"

`Zurcindo con fío violeta linguas cortadas`, foi o titulo dado pola escritora e académica Marilar Aleixandre á súa intervención, na que profundou en como Caamaño "abriu en canal estas historias" para despois "tecer a complicidade entre as mulleres míticas, zurciendo as cicatrices cos fíos violetas do feminismo".

"Zurcir, coser, sabémolo as mulleres, é unha arte máis difícil que o bordado. Non é remendar, é imitar o tecido onde está gastado ou roto. Begoña Caamaño aprópiase dos mitos, gregos e artúricos, e vai zurciendo nos lugares en branco, na tele rota da que desapareceron as mulleres, as súas voces, as súas historias", comparou a académica.

Marilar Aleixandre tamén puxo en valor a ética da homenaxeada, presente dentro e fóra da súa literatura. Así, remarcou que Caamaño defendía a liberdade, denunciaba as inxustizas, levantando a voz por Palestina e comprometéndose co uso da lingua galega.

Sen saír das metáforas, Víctor F. Freixanes, en calidade de editor das súas obras, falou da "Begoña-Sherezade, tejedora de historias", facendo referencia ao mito que non chegou a escribir e que completaría a súa triloxía.

Freixanes destacou as obras da autora viguesa, "construídas desde a sabedoría dunha escritora que levaba moitos anos formándose para aquel momento". Ademais, admitiu que cando empezou a ler `Circe ou ou pracer do azul`, "xa non puido deixalo" até terminalo.

"O texto era magnífico, escrito cunha madurez estilística que lle daba unha forza estilística que lle daba unha forza especial. A lingua galega alentaba dunha maneira distinta, evocadora das páxinas clásicas, lixeiramente arcaicas, do autor da Odisea", expresou.

Nesta liña, Freixanes sinalou que o galego de Caamaño era unha lingua "traballada, estudada, consciente da súa significación e do seu valor, ao servizo do relato". "Para ela o idioma é moito máis que un idioma, é unha forma de narrar o universo", salientou.

"Compromiso, activismo, alegría: eso necesita o idioma"

Finalmente, o presidente da institución, Henrique Monteagudo pechou a sesión destacando o labor da homenaxeada ao investir o espello da ficción e labrar "literatura da grande", con dúas "hermosísimas novelas que se revelan contra o mito" e "enriquecen o tesouro das nosas letras".

O responsable da RAG quixo centrar a súa intervención no estado da lingua galega, valorando a actitude da cidadanía cara a ela, "máis positiva e máis proactiva que nunca". No entanto, advertiu que, aínda que "a súa normalización susténtase no compromiso cidadán, alcanzar un impulso decisivo require un imprescindible apoio político".

Neste sentido, puxo de exemplo a Begoña Caamaño, quen foi criada en castelán nos barrios vigueses de Calvario e Coia, e posteriormente fíxose neohablante de galego. "Compromiso, activismo, alegría, agarimo: iso necesita o noso idioma", remarcou o presidente

"Podemos atopar entre todos o fío de Ariadna que permita ao galego escabullirse por fin do labirinto do Minotauro? Ou seguirá apresado, ao modo de Penélope, na tarefa estéril de destecer uns pola noite o que outros teceron durante o día?", autopreguntouse.

Para iso, concluíu a súa intervención tendendo a man da "leal colaboración" e realizando un "efusivo chamamento" ao compromiso da cidadanía e unha "solemne exhortación ao presidente da Xunta para que impulse o diálogo político e social en favor do idioma".

O acto contou coa música de Sofía Espiñeira e Vos Enxebres de San Lázaro, que acompañaron ás autoridades e á familia de Begoña Caamaño á súa entrada ao Teatro Principal e ao finalizar o mesmo, ao son do himno galego.