A “Guía de nomes galegos” da RAG ten máis de 1.500 entradas

Uxía e Antón son os nomes máis buscados na “Guía de nomes galegos” que activou a Real Academia Galega (RAG) na súa páxina web, un recurso en liña que recolle a forma estándar de máis de 1.500 antropónimas que forman parte da tradición da comunidade autónoma galega.

Con esta ferramenta a RAG ofrece “unha guía de nomes actualizada, documentada, que serve de orientación para pais e nais que queren para os seus fillos e fillas homes propios da nosa cultura e da nosa memoria histórica”, explicou o presidente da Academia, Víctor Freixanes, na presentación do novo recurso esta mañá na sede da institución na Coruña.

Segundo pódese ver na web, os nomes que espertaron máis curiosidade polo momento -á parte de Uxía, que encabeza a lista, e Brais, situado en segundo lugar- están os de Pedro, Antía, Catuxa, Manuel, Orraca, César, Eume e Paulo, xa que son os que figuran como máis buscados nesta nova ferramenta da RAG posta a disposición do público en xeral.

En cada entrada explícase a orixe e significado do nome, a historia ou lendas dos personaxes que primeiro o levaron ou fixeron popular e tamén se recompilan as correspondencias con outras linguas, á parte de incluír nalgúns casos un audio coa pronuncia e un mapa coa presenza do antropónimo por municipios.

Ademáis, o recurso complétase cunha listaxe de nomes femininos e outro de masculinos descargable, segundo informa a RAG. Entre eles figuran nomes tan curiosos como Portal, Práxedes ou Rudesinda, no apartado feminino; ou Caralampio, Deograzas e Cucufante, no masculino.

SEMINARIO DE ONOMÁSTICA

A guía é un traballo do Seminario de Onomástica da Real Academia Galega coordinado por Ana Boullón Agrelo, quen destacou que a finalidade principal desta obra é “dar a coñecer á comunidade galega as formas estándares dos nomes persoais”.

A Academia espera ofrecer tamén proximamente unha guía de apelidos, na que está a traballar desde hai tempo o Seminario de Onomástica. A parte das formas tradicionais, o repertorio recompilado pola RAG inclúe moitos nomes novos que chegaron aos rexistros desde a eliminación legal da prohibición de escoller antropónimos galegos para as nenas e os nenos no ano 1977. É o caso de numerosos nomes de lugar (Ézaro, Deva, Aldán, Xalo, Sarela, Eume) ou formas do léxico común (Area, Era, Dorna), que ata entón non foran empregados para nomear persoas.

Outra fonte importante foron as variantes familiares (hipocorísticos) que apareceron nas últimas décadas nos rexistros (Catuxa, Maruxa, Xandre, Xela), e tamén se recolleron os nomes que, procedentes doutras linguas, acomódanse ás características do galego (Xeila ou Aixa). En todo caso, a RAG destaca que esta recompilación é “aberta” porque se irá ampliando cos novos nomes que van aparecendo nos rexistros oficiais e coas incoporaciones que suxira a da cidadanía, xa que hai un apartado específico para sinalar recomendacións, erros ou observacións.

Boullón lembra que, no caso dos nomes galegos hai que ter en conta, a partir do século XVI, o proceso de substitución polos seus correspondentes casteláns nos textos escritos aínda que “moitos seguiron existindo ata a actualidade fóra dos rexistros oficiais con moita vitalidade oral”. De feito, estes nomes silenciados nos documentos escritos nalgúns casos seguiron empregándose como nomes de casas (casa de Lourenzo) ou se mantiveron como apelidos, continuando co antigo uso patronímico (Lois) ou como hagiotopónimos, é dicir, nomes de lugar baseados en nomes de santos (Uxía, Tomei).

REFRANEIRO

Outro grupo de nomes conservouse nos refráns, a partir das calidades atribuídas ao santo portador (Brais). A guía recólleos xunto a nomes galegos que non teñen unha forma diferencial con respecto ao castelán ou outras linguas da Península Ibérica, como María (nome feminino máis frecuente desde que se conservan rexistros escritos) ou Manuel.

Todos eles teñen en común que son antropónimos cunha presenza significativa e recurrente en Galicia –en calquera momento desde a Idade Media–, un dos criterios que se tivo en conta para a confección da guía.